In Chida Santa is cristianos tzèlebrant is eventos de sa fide ligados a is ùrtimas dies de Gesùs: sa Passione, sa morte e sa Ressuretzione de Deus.
Su Giòbia Santu, cun sa “Missa in Coena Domini“, comintzat su is Tres dies de Passione de Pasca Manna (Trìduo). A su Glòria si sonant totus is capaneddas in crèsia paris a is càmpanas de campanile chi sonant a festa. A pustis de custu momentu is càmpanas non benint prus sonadas finas a su Glòria de sa missa de s’abìgiu de Pasca Manna, pro sutaliniare, cun su mudìmene, sa tristura de sa passione e cun su Glòria su brègiu de sa Pasca.
Is tres dies de Passione, dae Giòbia Santu a Sàbadu Santu, in sardu sunt connotas comente “Is dies de su mummudinu,” chi si pensat chi bèngiat dae su latinu “mattutinum”. Is mummudinus sunt finas totu is istrumentos paralitùrgicos chi remplassant su sonu de is càmpanas su Chenàbura e su Sàbadu santu comente sinnu de lutu. Pro custu motivu si narant finas “sonos de corrutu”. In Sardigna, ma finas in belle totu is paisos de su Mediterràneu cristianu, is pitzocheddos essiat a truma faghende∙ddos sonare a mangianu, a mesudie e pro s’Ave Maria, aboghinende “s’oratzione”, o “est mesudie!”, opuru “Ave Maria”.
S’istrumentu pritzipale chi in sa liturgia sostìtuit is càmpanas est sa Matraca (o Matràcula). Custu trastu, in latinu Crepitaculum o Matratum, est descritu in su «Glossarium Latinitatis» comente una tauledda de linna cun unas cantas manìglias de ferru chi s’impreaiat pro mutire siat is mòngios de is monastèrios pro sa Liturgia de is oras de s’Ufìtziu Divinu, siat su pòpulu a is funtziones litùrgicas in is dies de sa Chida Santa. Si tratat de una tauledda retangulare de linna cun unu istampu in sa parte curtza de pòdere intrare sa manu pro dda poderare. A una parte e s’àtera portat unu ferru a U (o una manìglia de ghenna), chi cado si fúrriat a corpu faghet duos tzàcurros impare.
Che a sa matraca etotu sunt “is tauleddas” (o matraca a furchidda): si tratat de tres bucones de tàula acapiados a filuferru chi cando benint atzinnicados bogant unu tràcurru forte.
Un’àteru istrumentu est sa furrieta, mutida finas furriola, sichirria o strociarrà. Si tratat de una canna de riu cun una roda de linna tacheddada chi girende tocat una genia de limbatza faghende una muida chi s’assimbìgiat a sa tasi de sa rana.
Posca b’est su “Corru de boe” est a nàrrere unu corru de boe o de baca istajonadu e isboidadu chi benit traballadu in punta a manera de pòdere sonare. Sa cosa importante pro chi fatzas unu bellu sonu est chi tèngiat forma cònica.
Àteru istrumentu de abolotu est su “Caragolu” o “Corru marinu”. Si tratat de unu caragolu de mare (Charonia nodifera) chi pro pòdere sonare benit istampadu in punta comente su corru de boe.
Semper a is istrumentos “de sùlidu” apartenet “su Tumbu”, una canna istampada a totu e is duas is partes chi faghet unu sonu longu e bàsciu che a su corru de boe e a su marinu etotu.
Su Sàbadu Santu, a mesunote, is mumudinos abarrat a sa muda e torrant a sonare is càmpanas a festa, annuntziende a su mundu sa Resurretzione de Gesùs.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2023-2024. LR 22/2018. Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2023-2024 LR 22/2018
