Is regordos de is betzos, is fotografias e is contos de chie dd’at bìvida de persone, sunt importantes meda pro torrare a cumpònnere s’istòria de Su Pannu de Santu Fisente. Ma, a costadu de is contos, ddoe sunt fintzas documentos e arrastos istòricos chi nos cunfirmant s’antighidade de una de is traditziones ecuestres prus significativas de s’Ogiastra.
Pro mèritu de s‘assòtziu ìpicu Pirincanis, calicunu de custos paperis istòricos, a bellu a bellu, est essende a campu, donande·nos sa possibilidade de acostiare a sa memòria orale is testimoniàntzias iscritas puru. Una de custas testimonias est un’artìculu publicadu su 15 de cabudanni de su 1929 in su giornale L’Isola, in sa crònaca dedicada pròpiu a sa festa de Santu Fisente. S’artìculu, remonende is tzelebratziones de su 24, 25 e 26 de austu, narat:
«Dai paesi circonvicini sono accorsi numerosi i forestieri. Riuscitissima la tradizionale corsa di cavalli barberi, e la gara poetica […]».
Si tratat de pagas rigas, ma chi nos iscòviant particulares de grandu valore. Mutende sa cursa «tradizionale», su chi iscriet nos faghet a cumprèndere a in antis de totu ca in su 1929 su Pannu fiat una costumàntzia connota giai dae meda. Non prus pagu de importu est su riferimentu a sa presèntzia de persones “dei paesi circonvicini”, est a nàrrere de is biddas de su tzircuitu.
Custu nos cunfirmat ca festa de Santu Fisente de Àrthana e sa cursa de is cuaddos, duncas, non fiat un’atopu acanta partetzipaiant is arthanesos ebbia.
Un’àteru documentu bellu est su chi is de s’assòtziu Pirincanis ant agatadu in unu libru “La Sardegna. Note e impressioni di viaggio”, publicadu in Parma in su 1896 e iscritu dae su capitanu de s’esèrtzitu Alete Cionini, mandadu a Oglastra in s’austu de su 1887 comente incarrigadu de sa leva pro su Tzircundàriu de Lanusè. S’ufitziale de Sassuolo, fiat abarradu in Sardigna dae su 1887 a su 1891. In totu custu tempus aiat pigadu nota de is usàntzias e de su modu de bìvere de is abitantes de su logu. Durante sa permanèntzia sua in Ogiastra ait tentu ocasione de si firmare in Àrthana puru e de bìdere cun is ogros suos sa festa de Santu Fisente e sa cursa de is caddos. Lassende a pèrdere is sòlitos pregiudìtzios contra is sardos de is biagiadores continentales de cussu tempus, su chi nos interessat de prus est custu buconeddu:
«Vi era la corsa dei fantini, ed io rimasi sorpreso dalla grande abilità di quei cavalieri seminudi, su cavalli nudi del tutto, veloci come il fulmine, nonché dalla poca entità dei premi, che consistevano in drappi di stoffa di seta, o di broccato per muliebri vestiti […]».
Est una testimonia non de pagu contu chi, cunforma a s’artìculu de su 1929, ispostat in segus de deghènnios sa documentatzione chi tenimus de Su Pannu de Santu Fisente. Cosa importante, is cosas chi iscriet Cionini torrant in totu cun is contos de is betzos de Àrthana: is curridores setzent a sa nua, sena sedda, e is prèmios sunt “drappi di seta e broccato”. Is duas fontes, a tesu prus de barant’annos una de s’àtera, allegant duncas de una manifestatzione chi fiat contada comente una traditzione giai in sa segunda metade de s’Otighentos.
Tando, sa memòria orale nos permitit de connòschere particulares chi is paperis non narat, comente pro esémpiu su logu de sa partèntzia e de sa lòmpida, su nùmene de is cadderis, su de is mègius curridores e gosi sighende. Is fontes istòricas, imbetzes, cunsentint de collocare custos regordos in intro de una prospetiva temporale prus ampra e de dimustrare ca sa cursa fiat connota giai dae s’antigòriu.
Duncas, non bastat a regòllere contos e regordos, mancari siant pretziosos e indispensàbiles. Tocat fintzas a sighire a chircare documentos de archìviu, giornales de època, libros, fotografias, manifestos, programas de is festas, testimoniàntzias iscritas e cale si siat àtera fonte chi potzat contribuire a cumpònnere s’istòria de su Pannu.
Unu traballu de documentatzione severu est importante siat pro fàghere connòschere sa miscro-istòria de Àrthana, siat pro dare prus autorevolesa istòrica a sa cursa, afortiende su valore suo comente patrimòniu culturale de sa comunidade e ponende is bases pro unu possìbile reconnoschimentu de Su Pannu de Santu Fisente comente eventu istòricu e traditzionale, fintzas in intro de is initziativas e de is percursos de valorizatzione promòvidos de sa Regione Sardigna.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
