A 1.200 metros de artària, in su coro de su Gennargentu, su bidditzolu nuraghesu de Ruinas, in su territòriu de Àrthana, sighit a nos dare testimonias de s’istòria prus antiga de sa Sardigna. S’ùrtima dd’ant fata is archeòlogos impinnados in custa campagna de iscavu: unu carrabusu in isteatite de s’Edade de su Ferru, agatadu a presu de su putzu de su bidditzolu.
Si tratat de un’ogetu piticu meda, ma de grandu valore istòricu e simbòlicu. Su carrabuseddu iscòviat difatis is raportos cummertziales e culturales intre sa Sardigna e su Mediterràneu orientale, in unu perìodu chi s’ìsula fiat in mesu a una rete de iscàmbios importantes.
Su carrabusu giughet intzisiones in caràteres geroglìficos e pro is istudiosos, est dàbile chi siat lòmpidu a Sardigna dae s’àrea de s’atuale Lìbanu. A unu tempus custos ogetos teniant duas funtziones printzipales: fiant pungas contra s’ogrumalu, postos in su tzugru, e sigillos personales, cadaunu diferente gràtzias a intzisiones ùnicas.
Su repertu de Ruinas portat galu is còigios de una montadura in prata e rastros de su castone, elementos chi cunfirmant chi fiat una genia de picadillu. Duncas non fiat un’ogetu rituale ebbia, ma fintzas unu sinnu de identidade, fortzis de una persone importante de sa comunidade. S’iscoberta tenet fintzas prus valore si dda ponimus a cunfrontu cun àteros agatamentos uguales in Sardigna. Unu carrabusu che a custu dd’aiant agatadu in s’àrea archeologica de S’Arcu de is Forros, in sartu de Biddamanna Strisàili, e un’àteru in su nuraghe Nurdole, intre Orane e Nùgoro.
Custos iscoberimentos ponent a notu s’esistèntzia de bias de iscàmbiu antigas intre s’ìsula cun su Mediterràneu orientale. Si tratat de is matessi percursos impreados in is sèculos sighentes dae is pastores chi tramudaiant cun is pegos dae su monte a is marinas de s’Ogiastra, a su Sàrrabus e a Campidanu. No est pro de badas chi Ruinas est in parte in su progetu “Le vie della Transumanza in Ogliastra”, promòvidu dae su Ministèriu de sa Cultura.
Su bidditzolu de Ruinas est unu de is prus artos de Sardigna e s’agatat in un’ambiente difìtzile, cun ierros fritos meda e bentosos. Pro cussu como is iscavos sunt firmos e ant a torrare a cumentzare in beranu.
Is iscavos sunt coordinados dae s’archeòlogu Demis Murgia e dirìgidas dae su funtzionàriu de sa Subrintendèntzia Enrico Dirminti. Is archeòlogos sunt traballende mescamente in su tretu de su putzu, postu in mesu a su bidditziolu, intre is pinnetas aunidas a pare dae passadissos intròsigos. Iscavende is archeòlogos ant agatadu sa bena de abba chi alimentaiat su situ, cunfirmende chi su putzu teniat prus una funtzione pràtica chi non religiosa.
Unu contu antigu narat chi is abitantes de Ruinas si nche fiat fuidos dae su monte in s’Evu Mesanu pro more de su pùlighe e chi ddos aiant retzidos in Àrthana, in ue aiant fundadu su bighinadu de Preda ‘e Maore, poderende una allega diferente finas a pagos annos a como.
Ma is chircas archeològicas in berteru contant un’istòria diversa. Oe ischimus chi Ruinas fiat abitada unos tres mìgia annos a oe, intre su Brunzu mèdiu e s’Edade de su Ferru, e chi fiat de un’aposentamentu istàbile e ativu, in ue podiant bìvere chèntinas de persones.
Su carrabusu immoe sunt analizende·ddu in su Tzentru de Restàuru e Cunservatzione de Li Punti, suta de sa diretzione de sa restauradora Sofia Bertolini. A s’agabbu de is istùdios, su repertu dd’ant a presentare a su pùblicu e posca s’at a valutare su logu acantu ddu espònnere.
S’interventu de iscavu e restàuru de su bidditzolu de Ruinas, finantziadu cun prus de 226 mìgia èuros de fundos ministeriales, faghet parte de unu pianu prus ampru de amparu e valorizatzione de su patrimòniu culturale, comente giai sutaliniadu dae Monica Stochino, subrintendente Archeologia, Bellas Artes e Paesàgiu pro is provìntzias de Tàtari e Nùgoro. Unu patrimòniu chi no est memòria de su tempus coladu ebbia, ma fintzas una risursa culturale, sotziale e econòmica pro is comunidades de oe.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
