Custu est su de cuatru episòdius de sa prima istajone de su podcast “Umbras de Sardigna”. Est unu podcast prodùidu dae s’Assòtziu Culturale Arvèschida in paris cun sa rivista Istòrias e comente narat su sutatìtulu faeddat de “crònaca, mistèrius, inchiestas”.
Su contu est de Andrea Deidda
Beniaminu Zuncheddu at coladu 33 annos in càrtzere. Fiat innotzente, vìtima de unu de sos errores giuditziàrios italianos prus graes.
Sabadu 25 de su mese de santandria 2023 in Brucei parit s’ùrtima die de s’annu. Is fogus de artifìtziu illùminant s’iscuru de su sero, sa gentì ndi bessit in s’istrada, is clacson de is machinas s’intendint prus de is boxis de sa genti. Una grandu festa. Beniaminu est contoniendi a domu. Finalmente.
Beniaminu Zuncheddu. Est unu nòmini chi tenit a intro 33 annos de mudìmini e ingiustìtzia. Prus de trinta annos chentza de vida, colaus a palas de is istangas, cundennadu a s’ergàstulu pro unu de is errores giuditziàrios prus lègius de s’istòria italiana. Custa est s‘istòria sua chi cumintzat a pitzus de unu monte in una die frida de gennargiu e acabat, finas a immoi, cun un’apellu disperadu a s’Istadu.
Brucei est una bidda intre is montis de su Sarrabus in sa Sardigna de basciu. Est mutia fintzas sa bidda de is cerexias po mori de sa grandu produtzioni chi tenet in is sartos. Est a tesu de Casteddu pagu prus o mancu 40 chilòmetros, totu curvas. A s’època, su 1991, po nci arribbai tocat atraessai sa Campuomu, s’Orientale sarda bècia. Innoi, in Brucei, bivit Beniaminu Zuncheddu. Pastori. Tenet 26 annos e una vida passada intre is montes de sa bidda sua.
S’oto de su mese de gennargiu at a essi una die chi at a cambiai pro sempri sa vida sua, ma issu ancora non ddu scit. Sunt de pagu acabadas is festas po paschixedda cando in is montis intre Sìnnia e Brucei, in un’ovili in sa localidade connota comente Cuile is Coccus, sutzedit un’istrage: tres mortos bocìus, un’òmini sceti abarradu biu.
Sa notìzia arribat a bidda su mengianu in fatu candu un’òmini, avertiu dae is parentis de is vìtimas preocupados pro ite non bidiant is familiares, fait un’iscoberta de tìmi.
Arribbau in s’andaledda chi batit a sa corti de is bestias, a terra, agatat su corpus chentza de vida de su meri Gesuino Fadda, 56 annos, e ainnàntis de su cuile su de Giuseppe Fadda, 24 annos fillu de Gesuino. Sighit e a intro de una domixedda agatat su corpus de Ignazio Pusceddu, 57 annos, tzeraccu de Fadda. Ite arrori. Ma ddoe est de prus: a palas de cuddu corpus nc’est un’àtru òmini. Paret crocau a terra: una fusilada dd’at ferìu a coddu, a manca, e un’àtra dd’at truncauu s’ossu mannu de sa còscia. Si mutit Luigi Pinna, est su gèneru de Gesuino Fadda. Est biu. Unu miràculu.
Ma torraus a coa, ite est sutzèdiu a beru su sero de s’oto de gennàrgiu? Chie ddu podit sciri est sceti su mortore, ammìtiu però chi siat unu. E calicuna cosa dda podet sciri de seguru s’ùnicu abarrau biu in s’istrage. Sa testimonia sua at a essi fundamentale in sa ricostrutzione fata dae is giuìgis in sa sentèntzia de sa Corte de Cassatzione de su 21 nadale de su 1992:
Est giai iscuriu, sunt is ses e mesu de su sero cando una persona armada cun unu fusili de cassa càlibru 12 e cun sa facci cuada dae una mìgia de fèmina arribat a pees su cuile: prima bocit Gesuino Fadda, a pustis, cun’àtru cropu de fusili, fintzas su fìllu Giuseppe mancari is boxis de su tzeracu issoro, Ignazio Pusceddu, chi aiat cumpresu ite fiat sutzedendi. In deretura su mortore arribat ainnantis a sa barracca inue s’est cuau propriu Pusceddu cun Luigi Pinna: isparrancat sa porta cun una cracada de pei. Ignazio Pusceddu morit corpìu dae una fusilada a su tzugru, paret un’esecutzione. Àtras duas fusilada ferint in manera seria Pinna chi si cuat a palas de unu letinu: innia at a abarrai, ispramau, totu sa note.
A su maresciallu de is carabineris chi ddu intèrrogat su mangianu in fatu, Pinna narat de no arrennesci a donai medas informatzionis ca su killer teniat una mìgia chi ddi cuaiat sa cara e ca issu non frecuentaiat a s’ispissu s’ovile de su sogru. Traballaiat in Casteddu e, cudda die, fiat in Cuile is Coccus de acòrdiu cun Fadda pro ite depiat costruiri una recintzioni acanta serrai is angioneddos.
Est s’ùnica versione e pro 43 dies s’identidadi de su criminali at a abarrai unu misteru. A nai sa beridadi in is primus tempus is investigadores creint chi s’istrage potzat tenni unu ligàmini cun su secuestru de Gianni Murgia un’imprendidori de Partiolla pigau dae is bandidos in su mese de ladàmini de su 1990 e liberau su 11 gennargiu 1991 pròpriu tres dies a pustis de s’istrage de Brucei. Ma custa pista non benit sighia. Totu in d’una is cosas càmbiant cando Luigi Pinna, sempri sighende sa ricostrutzione de sa Corte de Cassatzione de su 1992, narat a s’investigadore de sa Politzia Mario Uda chi s’assassinu fiat a facci iscoberta e chi issu fiat arrennesciu a ddu bìri, poite s’aposentu fiat illuminadu dae una lampadina alimentada dae unu generadore de energia chi s’aggressore aiat istudau de pressi po si fuiri.
In s’interis is indaginis si cuncentrant in su mundu de is pastoris, precisamenti po cantu riguardat unas cantas brigas, cosas frecuentes in Sardigna in cuddos annos, ligadas a bestiàmene chi illàcanat intre sa zona de Cuile is Coccus guvernada de is Faddas e un’àtra, Cuile Masone Iscusa acanta unos cantos pastoris de Brucei giughiant is bestias in istadi.
Est immoi chi pro sa prima borta bessit a campu su nòmini de Beniaminu Zuncheddu. In s’istadi de su 1989 e in sa de su 1990 is pastoris de custos tretos de monte aiant certadu a fueddus malus duas bortas. Una in particulare benet descrita in sa depositzione de unu pastori chi traballaiat cun sa familla Fadda: narat chi Beniamino Zuncheddu, biende a Giuseppe Fadda isparare contra a is bacas suas, aiat nau una frase precisa: “Labai chi su chi ses faendi a is bacas una die at a sutzedi a tui”.
Teneus a mente custu episòdiu e torraus a Luigi Pinna. A pustis chi aiat nau de àere reconnotu sa facci de su killer, benit mutiu dae su Pùblicu ministèriu chi ddi fait biri sèixi fotografias: intre custas, una re-traet Beniamino Zuncheddu. Pinna ddu reconnoscit. Sa matessi cosa fait cando ddu biet ainnantis de su giuigi de is indaginis preliminari in s’interis de s’intzidente probatòriu, e su propriu at a fai in su primu dibatimentu.
Custa testimonia e cudda frase “Labai chi su chi fais a is bacas una die at a sutzèdi a tui”, interpretada comente a minetza de morte, ant a bastai a cundennare Beniamino Zuncheddu a s’ergàstulu. A nudda at a bàlli s’alibi frunidu dae su pastore de Burcei: is giùigis ddu cunsìderant farsu.
Pro Beniaminu Zuncheddu s’aberint is istangas de sa presoni. Sa giustìtzia italiana narat chi sa curpa est sa sua, est issu s’assassinu. Badu ‘e carros in Nùgoro, Buoncammino in Casteddu, a pustis Uda. Sempri inserrau, sempri cunvintu però de èssi innocente e po custu, sende chi no at mai acunsentiu a is richiestas de ravedimentu, chentze pòdiri fruiri de istitutos prèmiales prevìdios dae sa lege. Noti e dies longas meda sena libertadi intre cuatro muros. Sceti in is ùrtimos annos dd’ant cuntzèdiu sa possibilidade de essire pro traballai durante sa die e torrai in presoni a de note. Ma sa fine de su pena no benit cuntemplada.
Finas a cando una die unu giòvanu abogau, Mauro Trogu, in su 2017 cuntatau dae sa sorre de Beniamino, pigat sa defensa de Zuncheddu. Comenti si ponet a lìgi is atus, pro issu est craru chi is proas contra Beniaminu no parint beras. In deretura pensat a sa revisione de su processu.
Aprontat un’espostu, pro fairi torrai a abèrri sa chistione pedit de verificai sa presèntzia de atrus assassinus abarrados impunidos. Sa magistradura aberit unu fascicolu de inchiesta nou.
Est su 27 de freàrgiu 2020 cando Luigi Pinna benit cunvocau in su Tribunale de Casteddu pro torrai a fueddai de ite fiat sutzediu cussu merì de 29 annos fait. Non scit però chi in su mentras su politzia dd’at intercetau cun. Aici cando essit dae s’Àula e imbucat in sa machina sua, in su mentras chi chistionat cun sa mulleri nde benit a pillu una versione diferente: in sardu, narat chi is magistraus ant cumpresu medas cosas, ant iscobertu chi “su politziotu m’aiat fatu bìri sa fotografia prima”. Custa frase intercetada diat cunfirmai chi s’agente de politzia aiat ammustradu sa foto de Zuncheddu a Pinna prima de su reconnoscimentu uficiale, cunditzionende in custa manera sa testimonia.
Est su passàgiu decisivu chi at a permitti sa revisione de su processu e at a fai crollai s’acusa contra Zuncheddu. Ant a passai atros tres annos, in custos però sa batalla de Zuncheddu at a èssi sustenta dae medas paesanos chi dae sempri creint in s’innocentzia sua, dae su sìndigu, dae sa garante pro is presoneris Irene Testa, dae su Partidu Radicale, dae manifestatziones organizadas pro pedire sa liberatzione de Zuncheddu.
Sabadu 25 de santandria 2023 finalmente benit iscarcerau, vitòria. Beniaminu Zuncheddu est lìberu, torrat a domo in Brucei acanta ddu abetat sa sorre e is familiares suos. A sa festa de is primus tempus però s’agiunget s’amargura ca Beniamino Zuncheddu dae s’Istadu no at retzidu non sceti unu risarcimentu ma nimmancu unu cumpensu mìnimu pro andare a in antis, autonomamente, a pustis de 33 annos de presone. A pustis de unu intre is errores prus mannus de sa giustìtzia italiana.
