A pustis de un’annu de traballu sa prima istajone de su podcast “Umbras de Sardigna” est pronta. Est unu podcast prodùidu dae s’Assòtziu Culturale Arvèschida in paris cun sa rivista Istòrias e comente narat su sutatìtulu faeddat de “crònaca, mistèrius, inchiestas”.
Custa sa descritzione in sa sigla:
“Cronaca, misterius, inchiestas. S’istajoni de is secuestrus. Fogus e alluvionis, disastrus ambientalis de oi. Segretus de Istadu e erroris giuditziarius. Dae su passau a su tempus nostru: totu custu est Umbras de Sardigna. Unu podcast de istòrias po no iscaresci su chi est istadu e castiai a innantis”.
In s’istajone nùmeru unu ddoe ant 15 puntadas interpretadas dae sa boghe de Elio Turno Arthemalle. Sa regia est de Andrea Deidda chi at curadu is contos in paris cun is autores Ivan Marongiu, Mauro Piredda, Manuel Scordo e Mauro Loddo. Su fònicu est Mauro Pes e sa responsàbile de su progetu (project manager) est Lucrezia Degortes. Su podcast est realizadu fintzas gràtzias a su contributu de sa Regione Sardigna cun su bandu Imprentas 2025-2026. LR 22/2018, art 22
Is puntadas ant a èssere trasmìtidas dae Unica Radio (a disponimentu in lìnia e in sa DAB) martis, giòbia e chenàbura a is ses de su sero partinde dae martis 8 de cabudanne.

A pustis chi ant a èssere trasmìtidas, is puntadas ant a èssere a disponimentu in is prataformas prus de importu pro is podcast, comente Spotify e Spreaker. Ddas amus a publicare finas in sa setzione podcast de su situ de istòrias e in sa lìtera de novas “Chida”. Luego ddoe at a èssere finas sa versione video pro cada puntada.
Su podcast contat de crònaca, errores giuditziàrios, ma finas de problemas chi dae tempus meda pertocant sa Sardigna comente pro nàrrere su de is fogos e su de is disastros ambientales. Ma finas de secuestros, terrorismu e de s’evolutzione de sa criminalidade in Sardigna.
Custu s’elencu de is puntadas.
1.Fogu sardu – Su Montiferru brùsiat
In su mese de Argiolas de su 2021, su fogu brùsiat su Montiferru distruende sos padentes e ponende in genugru s’economia agrìcula de su logu. Unu intre sos fogos prus dannàrgios acontèssidos in sos ùrtimos annos in Sardigna, unu male oramai istòricu pro s’Ìsula.
2. Cleopatra – sa timoria de s’abba
Su 18 de su mese de santandria de su 2013 su tziclone Cleopatra at còrfidu sa Sardigna, ochinde 19 personas boghende a pìgiu sas curpas de sas mancàntzias umana in contu de ambiente. Intre sa destruidura e s’isulamentu est essida a campu sa solidariedade.
3. 41- bis – s’ìsula càrtzere
Su sèberu de su Guvernu de pònnere in Sardigna una parte manna de sos presoneris destinados a su 41-bis nd’at iscadiddadu sas protestas de sos sìndigos, apessamentados pro su guvernu de su sistema penitentziàriu e sotziale de sa Sardigna. Unu fatu chi torrat a allùere sa dibata subra su consideru de sa Sardigna, prus bortas castiada dae s’Istadu comente a colònia penale e terra de isulamentu.
4. Mai prus – s’istòria de Beniaminu Zuncheddu
Beniamino Zuncheddu at coladu 33 annos in càrtzere. Fiat innotzente, vìtima de unu de sos errores giuditziàrios italianos prus graes.
5. Nadale 1985 – Aldo
In su 1985, arrestant a s’istudiante casteddàiu Aldo Scardella, sena culpa peruna, pro sa morte de un’òmine. A pustis de 185 dies de isulamentu in presone, Aldo si morit abboghinende a sa disisperada s’innocèntzia sua. Isceti deghe annos a pustis, sos culpèvoles benint cundennados.
6. Chicheddu – Su calvàriu de Franziscu Serra
S’istòria de Francesco Serra, furadu a pipiu in Talana in su 1928 e bèndidu in su desertu lìbicu. Fiat crèschidu sena identidade finas a cando agatat sa famìlia sua de orìgine in Sardigna, belle baranta annos a pustis. A traessu de fatos drammàticos, sa Segunda Gherra Mundiale e s’arribbu a Sitzìlia, sa gana de chircare sas orìgines pròpias at permìtidu in fines a s’òmine de agatare s’identidade sua.
7. Francisca.
S’istòria de Francesca Deidda, iscumparsa in su mese de maju 2024 in Santu Sperau, e agatada sena vida. Su maridu Igor Sollai benit cundennadu a s’ergàstulu.
8. Esperanza – pipia pantàsima
In su 2018 una pipia rom de binti meses benit ochida e su corpus suo fatu iscumpàrrere. Sa mamma e su babbu benint cundennados a binti annos de presone.
9. In sa note de sa Repùblica – Emanuela Loi
In su 1992 sa giòvana politziota sarda Emanuela Loi, trasferida a Palermu, morit in s’istrage de bia D’Amelio in su tentativu de amparare su giùighe Paolo Borsellino. Ancora oe, sa memòria sua est mentovada comente a sìmbulu de coràgiu e deditzione, mentras su Paisu sighit a chircare sa veridade subra de unu de sos atentados prus iscuros de s’istòria republicana.
10. Nèbida de Istadu
Su 10 de abrile de su 1991, su traghetu Moby Prince atumbat contra a sa petroliera Agip Abruzzo in su portu de Livorno: morint 140 persones. Unu disacatu caraterizadu dae arcanos mai acraridos, depistàgios e una “nèbida” subra de sa veridade. A pustis de medas annos, cummissiones parlamentares de inchiesta negant sas càusas ufitziales ipotizende ruolos iscuros de naes militarizadas e tràficos de armas.
11. Bombas – s’ìsula militarizada
Su 65 pro chentu de sas tzerachias militares italianas s’agatat in Sardigna. Intre suspetos de incuinamentu ambientale e maladias, sa giustìtzia no at finas a oe reconnotu ligàmenes de causa-efetu. S’Ìsula abbarrat istrinta intre sos postos de traballu generados dae s’indùstria bèllica e sos disastros ecològicos irrisortos.
12. S’isbàlliu – secuestru in Crabonaxa
In su 1978 cando s’istade est oramai acabada, in Crabonaxa, mentras fiat in vacàntzia paris a sa famìlia, furant a un’ingenieri de sa Ferrari. No dd’ant a agatare mai. Unu de sos secuestros prus iscuros de s’Anònima sarda.
13. Prumu, bandidos e polìtica – su Movimentu armadu sardu
Sa sigla de su Movimentu Armadu Sardu (Mas), cumparit in Sardigna in sos primos annos Otanta. Benint revendicados mortores e secuestros. Unu grupu chi aiat cumbinadu sas modalidades de s’Anònima cun una retòrica polìtica e terrorìstica. Ancora oe abbarrant irrisortos medas arcanos de sa bera natura sua.
14. Hotel Supramonte – su secuestru De André
Su rapimentu de Fabrizio De André e Dori Ghezzi, secuestrados pro bator meses in su 1979 in Sardigna, at ammustradu a s’Itàlia una parte iscura de s’ìsula ma fintzas sa profunda umanidade de su cantautore chi aiat refudadu de si costituire parte tzivile contra a sos secuestradores suos. De cudda presonia fiat nàschida un’arte galu prus intensa e universale, capatza de bortare su dolore in una pregadoria laica pro totus sos pòpolus postos a una parte: sardos e indianos de America acomunados dae su matessi destinu.
15. Assaltos – una criminalidade noa
Sa criminalidade sarda, unu tempus ligada a sos secuestros de persona, s’est evòlvida in bandas paramilitares chi faghent assaltos a furgones portavalores e caveau, a s’ispissu signados dae violentos iscontros a fogu. Sos milliones a pustis benint ritziclados in su tràficu de droga, cumpletende sa trasformatzione dae betzos bandidos a modernos narcotraficantes.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
