Ddoe at calicuna cosa chi non torrat in is essidas de is caratzas de su carrasegare sardu suta su sole de argiolas e de austu, dae in antis a turistas a babbutzas e a bragas curtzas chi tirant carchi foto.
Su matessi cando intendimus su faeddu “borghi” pro is biddas sardas. Su professore Giuseppe Melis, in un’artìculu postu dae pagu in su blog cosa sua, at ispiegadu bene comente in Sardigna non tenimus burgos in su sentidu continentale de su tèrmine: is comunidades sardas non sunt nàschidas a ingìriu de casteddos medievales, ma prus a prestu a presu de cuiles, funtanas, logos aprigu e de cummèrtziu. A ddos mutire “burgos” bolet nàrrere a impònnere una narratzione forana, una forma de colonizatzione culturale.
Fintzas su folclore, medas bortas, prus che totu in s’istiu, est isboidadu de su significadu originàriu suo. Is caratzas antigas de sa Barbàgia, is ritos
religiosos, s’artesania traditzionale: totu si fùrriat a ispetàculu, a s’ispissu foras de cuntestu, petzi pro ispantare is istràngios famidos de “mirabiliae” e
de cosas esòticas.
In custas ocasiones, sa cultura sarda no est bìvida dae sa comunidade, ma cunfetzionata pro pòdere agradare a su turista. Sa blogger Sara Muggittu carchi annu a oe aiat definidu custu protzessu unu “teatru isboidadu”: eventos chi ritziclant sìmbulos identitàrios reduidos a gadget e iscenografia, comente su “bene bènnidu” cun ballos sardos e istrinas in s’aeroportu. Fintzas festas patronales e professones importantes arriscant de pèrdere su valore issoro, trasformende·si in isfiladas in costùmene chi s’assimbìgiant prus a servìtzios fotogràficos chi non a tzelebratziones religiosas.
Ma fortzis su sinnu prus ladinu de custa crisi culturale istat in s’iscantzelladura linguìstica. Sa Sardigna est perdende a bellu a bellu is topònimos originales suos: medas “nùmenes de logu” ddos aiant giai cambiados is piemontesos cun versiones italianizadas o “prus galanas” a s’origa de is de foras: Li Ranci chi est devènnidu Figari, Gelisuli est devènnidu Girasole, Margiani Arrùbiu dd’ant cambiadu in Margine Rosso. Oe custa iscassadura sighit mescamente in logu de mare, bastat a pensare a Muscì, unu de is areniles de Tortolì tra is prus bellos de Ogiastra, chi dd’ant postu Il Golfetto.
Grave etotu est s’impreu de nùmenes “esòticos” imbentados, comente Il Saraceno o Il Corsaro, postos a sitos chi non tenent perunu acàpiu istòricu cun cussas denominatziones. Si tratat de unu protzessu chi trasformat sa terra nostra a cartulina etnogràfica, pronta a s’impreu e fàtzile de consumare.
Ma sa Sardigna no at bisòngiu de si trassare pro èssere bella. Non tenet bisòngiu de assimigiare a àteru, ma tenet bisòngiu de torrare a èssere issa matessi, gasi ebbia nde podet essire dae cussa rapresentatzione istereotipada chi is sardos etotu s’ant cosidu a pitzu.
Su turismu est importante, eja, e est a beru chi a bias s’oferta si depet addatare a sa dimanda, ma su biagiadore abbistu non chircat nen figurantes ne ispetàculos, ma logos bios, persones normales e sa Sardigna totu custu giai ddu tenet.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018. Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2024-2025 LR 22/2018
