A pustis de sa Gherra Manna, cumentzat in Àrthana unu perìudu de disamistade. Sa crònaca de tando allegat de bandidos comente a Atìliu Corrias, Pericu Loi e prus che totu de su famadu Samuele Stochinu (1895-1928). A printzìpiu de su Bintènniu fascista, sa Tigre de Ogliastra, dae eroe gallonadu rèdutze de sa primu gherra, benit persighidu dae su regime e dae is famìlias contràrias a issu, cun unu tallione de 200 mìgia francos, su prus artu postu finas a tando pro unu bandidu. A issu dd’ant a imputare 12 mortes, contende fintzas sa de Assunta Nieddu, fìgia minore de Antoni Nieddu, nemigu giuradu de Samuele.
Su 14 de freàrgiu de su 1926 is ispias aiant fatu a ischire chi sa Tigre de Ogliastra fiat in su bighinadu de Càstana. In deretura is milìtzias aiant inghiriadu sa bidda: nemos podiat intrare e nemos podiat essire. Fiat cumentzadu s’assèdiu de Àrthana.
Apretadu dae is crabineris Samuele acodit a si fuire conca a Monte Mixanu. Lòmpidu a Funtanedda agatat a Maria Fragata e nche dd’intregat sa mantellina e su muscheto, racumandende·ddi de ddos tudare suta de una murusina betza, in s’ortu de Luisu Loi. Dae Funtanedda Samuele essit conca a susu e s’atacat a palas de una biga de unu fràbicu in costrutzione, tra sa domo de is Corrias e sa Fisente Piras Su Tròddiu. Is milìtzias imbucant una pariga de bortas in su fràbicu, ma no ddu bient.
Biende·si fidadu, Samuele si nde fiat caladu dae sa biga e aiat iscutu bie Sant’Orroco. Luisu Monne dd’aiat fatu sa manu e dd’aiat fatu imbucare in domo sua, acantu aiat papadu e si nche fiat cambiadu su bestire pro nche essire a iscusi dae bidda conca a su monte trassadu de feminedda betza e cun una mannalitza a fune, comente chi esseret andedende a pàschere sa craba.
In su mentrestempus in Funtanedda agatant su muscheto e sa mantellina chi Maria Fragata, pro timòria, no aiat acuadu. Is carabineris ddi faghent s’interrogu pro ddi fàghere iscoviare si aiat bidu a Samuele, ma issa non trogat nudda. Tando is milìtzias dd’arrestant paris cun is òmines e is fèminas de cussu e de àteros bighinados e nde ddos leant a pratza de crèsia, acapiados totus a una cadena.
Si narat ca fiant unos 500. Dae incue nde ddos aiant leados a Istatzione de Àrthana e posca, cun su trenu, a Casteddu, a su càrtzere de Bonu Caminu. Medas ddos aiant iscatividados in pagas dies, àteros ddoe fiant abarrados paritzu tempus, malàidos e apromunitados.
Sa die de s’assèdiu de Àrthana is carabineris aiant fatu inghesta fintzas in Scalepranu, pro more ca in cussa bidda ddoe fiat Paulicu Corda de Gone, amigu fidadu de Samuele, chi trataiat fintzas cun un’àteru arthanesu, Antoni Lai, mutidu “Su Cantadore”, ca fiat poeta. A Antoni ddi fiat tocadu a s’atacare pro non dd’acapiarent a issu puru e gosi s’aiat iscrancadu su presone. Cando si fiant asseliadas is abbas Antoni Lai aiat postu Sa Cantzone de s’Assèdiu, una poesia in otadas chi contaiat totu is fatos acontèssidos in Àrthana su 14 de freàrgiu de su 1926, chi cumentzaiat gosi:
Su millanoeghentosbintisese
Paesanos tenidelu in sa memoria
Chi m’est giumpidu su fogu a pese
Nissunu nde tenzat franagloria
De frearzu su batordighe su mese
Chi si podet contare pro istoria
Chi in Arzana su fatu est suzedidu
Non si fiat mai intesu e mai bidu
Duos annos a pustis, su 20 de freàrgiu de su 1928, Samuele Stochinu, s’at a mòrrere de tisi in su sartu de Ulassa. Duas chidas primu, su 2 de freàrgiu aiat mortu a Assunta Nieddu, un’infamidade chi cunvivet cun s’immàgine belle mitològica de bandidu eroe.
S’assèdiu de Àrthana, cun is medas arrestos indiscriminados, sighit a èssere contadu dae is bècios comente esèmpiu de una repressione colletiva, in ue curpa de unu, nche colant totus.
Testinonias orales de: Eugèniu Lai, Fisente Maròngiu, Alina Fragata, Pinùcia Trèbini, Pietro Piras, Pepinu Mossone.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
