«S’amministratzione regionale tenet, dae su 18 abrile 2006, una limba sarda pròpia. Una variedade faeddada in sas àreas tzentrales, cun aberturas a su logudoresu e a su campidanesu, chi at a èssere impreada dae sa Regione in unos cantos atos suos. Chie si siat podet iscrìere a s’amministratzione in sa variedade pròpia». Gasi est chi comintzaiat, binti annos como, s’aventura de sa Limba sarda comuna.
Un’esòrdiu prudente, belle felpadu: sa Regione si daiat una règula, ma su tzitadinu restaiat lìberu. Como, a pustis de duos deghènnios tundos tundos, tocat a l’ammìtere chi sas resistèntzias e sas crìticas ferotzes chi ant acumpangiadu sa Lsc non fiant un’anomalia, ma su sìntomu naturale de unu protzessu traumàticu: su tentativu de artziare unu còdighe dialetizadu — frammentadu dae sèculos de diglossia e oralidade — a iscritura uniforme pro unu territòriu natzionale intreu.
Parte manna de sos sardos oe non si reconnoschet in un’istandard, ma sa cosa non nos devet ispantare. Cada limba de minoria chi detzidet de si fàghere istitutzione rugrat una fase de refudu. Su passàgiu dae sa “variedade de su coro” a sa norma de sa resone est unu brincu in s’iscuru chi ponet pensamentu.
De cada manera, mancari una polìtica linguìstica chi promovet tzertificatziones sena istandard, chi non punnat a sa crèschida terminològica, chi no imponet “sa limba sarda pròpia” a sos progetos finantziados, sa Lsc at ammustradu sa balentia sua a largu de sos palatzos.
Difatis, si sa Regione no at impreadu in forma istàbile sa Lsc in sos atos suos, sa norma at agatadu domo in aterue. At dimustradu de èssere una limba pràtica, moderna e tecnicamente sòlida gràtzias a isperimentatziones chi oe sunt sas fundamentas nostras.
Semus faeddende de su giornalismu (s’esperièntzia de Istòrias e de àteras rivistas nos mustrat chi su sardu andat bene pro contare su mundu cuntemporàneu), de sas tradutziones automàticas (su progetu Apertium at dadu a sa Lsc una grammàtica computatzionale), de s’informàtica (su traballu de Sardware at localizadu aplicativos e sistemas operativos, boghende·nche su sardu dae s’archeologia linguìstica e intreghende·lu a s’impreu fitianu).
Custas resèssidas dimustrant chi un’istandard, mancari imperfetu, est s’ùnicu veìculu possìbile pro s’interoperabilidade tècnica. Sena una norma, non b’est su datu; sena su datu, non b’at limba sarda pro sa màchina.
E puru su caminu est prenu de cascabellos. In custos annos amus assìstidu a un’ispainada de revisionismos istòricos ammajadores cantu cherimus ma privos de fundamentu iscientìficu: dae su latinu chi diat derivare de su sardu a sas raighinas sumèricas de onni paràula. Non faeddemus de iscrituras ogham chi nemos, mancu chie las proponet, est a tretu de detzifrare. Custas “passiones” sunt s’àtera cara de sa medàllia: cando sa limba non si faghet istitutzione, tando est terrinu de conchista pro su mitu e s’irratzionale.
Ma binti annos a como ite mirada podiant àere? No l’ischimus si su babbu polìticu de sa Lsc (Renato Soru) podiat prevìdere s’evolutzione tecnològica chi semus connoschende (forsis emmo, forsis non gasi comente s’est presentada).
Oe sos algoritmos e sos Large language models tenent bisòngiu de cantidades mannas de datos istruturados e su benidore imbeniente nos ponet a dae in antis de unu bìviu brutale: sa Babele digitale o sa tzitadinàntzia linguìstica.
Si bi l’amus a sighire cun sa frammentatzione de su sardu, sa limba nostra at a èssere petzi un’ammuina pro sas intelligèntzias artifitziales. Si imbetzes amus a tènnere su coràgiu de consolidare sa domo linguìstica comuna, amus a dare a sos sardos s’idea de pòdere istare in su mundu digitale cun boghe pròpia.
Sa Lsc no est (e non devet èssere) unu dogma, ma est s’ùnica infrastrutura chi tenimus pro evitare chi su sardu siat luego unu fòssile de museu. Serrende·la, binti annos sunt s’edade de sa maturidade.
Ànimu.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
