Sighi∙nos

Salude, ite ses chirchende?

Mundu

Groenlàndia, Annìbale e ispeculatzione. Efetu serra-serra?

Fintzas in contu de cambiamentu climàticu “a contos male fatos…si bi torrat”

https://www.pexels.com/it-it/@rong-huang-787528824/

Unu de sos contos chi torrant in sa narratzione de is chi negant sa responsabilidade umana in sos cambiamentos climàticos est su de sa terra birde de Groenlàndia conchistada dae Erik the Red, su 982 a pustis de Cristos. «Tando – si narat – sa temperadura de su mundu fiat prus arta e non fiat neghe de s’òmine, duncas sa de su cambiamentu climàticu cajonada dae s’atividade antròpica est una grandu fàula». Fàtzile- fàtzile. Fàtzile a lu contare e fàtzile a collire like.

Una premissa bi diat chèrrere, ca finamentas oe est faddina a dare sa neghe a s’òmine che chi totu sas persones fèssimus che pare; sa neghe est de s’isfrutamentu de sas resursas tìpicu de custu modellu de produtzione e de is pagos chi nde possedint sos mèdios, non de sos traballadores chi creant richesa acumulada dae cussos pagos, nen de cussos pòpulos chi sunt sufrende de prus sos efetos de custos cambiamentos. Ma cheret chi torremus a Erik su Ruju.

Erik Thorvaldsson (custu su sambenadu de su piliruju) fiat un’esploradore norrenu. Fiat fintzas unu mortore e pro cussu l’esilieint dae sa Norvègia sua nadia su 940. Lòmpidu a Islanda fadeit su bis e nche lu giagareint finas dae cue. Fiat su 982. Est tando chi arriveit a cussa terra chi oe est in sos bisos de Donald Trump. Arriveit a sa costera meridionale sua, pro èssere pretzisos. In istiu, pro èssere pibincos. Sa matessi costera chi finas como, in istiu, est birde.

E àteros sunt sos contos chi torrant, mancari non torrent. Che a su de Annìbale chi su 218 in antis de Cristos atraesseit sas Alpes cun 37 elefantes suos pròpiu ca nânt-chi su clima fiat prus caente e in cussas arturas non b’aiat ne àstragu e ne nie. Làstima chi, mancari atraessadas in cabudanni, cussas bèstias catzigheint nie noa covechende sa betza (e custu torrat in sos contos de Polìbiu e de Titu Lìviu) e 36 de cussas arriveint a sa batalla de su Trèbbia cancaradas dae su fritu e pro cussu mortas. Petzi s’elefante de Annìbale (Surus, asiàticu) si sarveit, ma faghende pagu tretu issu puru.

Est fàtzile a cumprèndere chi, torrende a su verbu prus chi no impreadu in custu artìculu, b’at carchi cosa chi non torrat si chircamus perìodos istremenados pro analizare s’atualidade, si de custos perìodos pigamus pagos elementos e si, abbaidende·los bene, no est totu su chi podet colare in su sedatzu de s’iscumprou. Ma cando a custos contos chi non torrant b’agiunghimus su riferimentu a s’efetu serra (in unu vìdeu, chi onni tantu torrat a campu, fintzas su Nobel Rubbia lu ponet in pare cun s’efetu “antropogènicu”), tando su contu est male fatu a beru.

«In tempos de Annìbale e de Erik – si narat – b’aiat calore mancari non b’aiat efetu serra». Diat pàrrere una mesu ammissione de comente oe b’at una casta de atividades umanas chi in sos tempos mentovados non bi fiant. Ma est un’errore. S’efetu serra est unu fenòmenu naturale ligadu a s’atmosfera dae cando custa esistet: unos cantos gas suos (e no est de badas chi lis narant “gas serra”) tratenent su calore de su sole mantenende sa terra prus caente. In ausèntzia issoro sa temperadura de sa terra diat èssere meda meda prus frita (-18°). Su chi devimus cumprèndere oe in contu de efetu serra, est si s’aumentu de sa produtzione de Co2 (molècula triatòmica) l’amplìficat.

Dae sa rivolutzione industriale a oe, s’anidride carbònica in s’atmosfera est aumentada dae 280 a belle 430 partes pro millione (ppm). Custu est unu datu verificadu. Tzertu, si podet finamentas nàrrere chi custu valore de Co2 (430 ppm) currispondet a su 0,04% de s’atmosfera intrea, e chi duncas est pagu cosa a beru. Ma fintzas custu est unu contu male fatu. Pro duos motivos.

Su primu: in sos tempos colados sos tziclos de cambiamentu climàticos fiant prus longos e fiat fintzas prus reduida sa distàntzia dae su valore mìnimu a su màssimu de ppm in contu de Co2. Cunforma a sos istùdios paleontològicos e a sas anàlisis chìmico-fìsicas de sas bollas de àera tratènnidas dae sos àstragos bogados pro mèdiu de carotàgios, ischimus chi bi cheriant 50mìgia annos pro colare dae 180 a 280 ppm. Como, petzi in 100 annos, b’at àpidu una crèschida de 150 ppm.

Su segundu: ca s’azotu e s’ossìgenu (molèculas biatòmicas chi rapresentant su 99% de s’atmosfera) non contribuint a s’efetu serra. Est a nàrrere chi non suspint in manera significativa sos rajos infrarujos de su sole e tratenent pagu calore. Est craru duncas chi sa punna de sa decarbonizatzione no est una transa de sos poderios fortes.

Pro gasi cheret naradu su chi essit a campu làdinu làdinu in inchiestas (che a custa) e documentàrios (che a unu giradu dae Oliver Stone): b’at chie faghet investimentos birdes finantziende sos combustìbiles fòssiles. E non sunt pagos, nen minudos. Duncas, cheret chi sa gherra contra a s’ispeculatzione non siat una gherra contra a una modalidade de produtzione energètica ma contra a s’ispeculatzione matessi. Pro chi su contu torret e non siat una cantilena. E pro chi nos torret a contu.


Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018. Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2024-2025 LR 22/2018

Iscrie·ti a CHIDA sa lìtera de novas de Istòrias

Tenìmus sos datos tuos privados e ddos impreamos isceti pro su servìtziu de sa lìtera de novas. Castia in sa pàgina 'riservadesa' pro nde ischìre de prus.

Iscritu dae

De lèghere

Sardigna

“Custa istade, in sas duas chidas de vacàntzia, so torradu a lèghere duos libros de Grazia Deledda: ‘Il vecchio della montagna’ e ‘Canne al...

Itàlia

Una borta b’aìamus sa sàtira, oe b’amus su recramu identitàriu. Sas acontèssidas de Andrea Pucci e sas batutas (betzas) suas indiritzadas a sos sardos,...

Sardigna

A pustis de sa Gherra Manna, cumentzat in Àrthana unu perìudu de disamistade. Sa crònaca de tando allegat de bandidos comente a Atìliu Corrias,...