Sighi∙nos

Salude, ite ses chirchende?

Chistiones de limba

Sa chistione linguìstica in Ucraina. Sa de chimbe partes

Sa gherra de invasione e su chi interessat a nois in contu de limba.

Cando aproveint sa lege de su 2019 fiat finende sa legisladura de Petro Poroshenko. Volodymyr Zelensky, si fiat candidende a si nche sètzere in su logu de s’uscente. Sas possibilidades de vitòria dae parte sua fiant carculadas: fiat una persone nòdida gràtzias a sèrie tv chi in italianu torraiat cun “Servo del popolo”. De prus, aiat una positzione crìtica in contu de polìtica linguìstica: «S’istadu – naraiat – diat dèvere incoragiare s’isvilupu de sa limba ucraina pro mèdiu de intzentivos e de esèmpios positivos, non cun divietos e punitziones». Issu est russòfonu, sa sèrie tv sua fiat in russu e unu muntone de votos los pigheit in sas zonas cun prus russòfonos.

De cada manera no est resèssidu, no at pòdidu o no at chèrfidu agire in coerèntzia cun su pensu suo, contràriu a s’ucrainizatzione tètera: finas a s’invasione de su 2022 at mantesu s’impostatzione de su chi bi fiat in antis suo. Como chi nche semus galu in intro de sa gherra de invasione semus però bidende unu nùmeru semper prus mannu de ucrainos chi sunt colende a sa limba issoro. Su russu est bidu comente sa limba de s’invasore. Nche semus duncas in intro de una fase noa. Sa fase in antis fiat sa chi s’est aberta cun Euromaidan. E in antis de su 2014 amus connotu bator fases indicadas in su traballu “Transition in language policy of Ukraine (1989–2014)” de István Csernicskó e Viktória Ferenc.

Sa prima fase (sa chi l’ant naradu “de sa tolleràntzia prudente”) est comintzada cun s’indipendèntzia e cun sa lege mentovada de su 1989 intrada in vigore su 1991: su primu presidente Leonid Kravchuk mantengeit una polìtica echilibrada chi però non n fiat a tretu de dare amparu mannu a s’ucrainu in cara de sa limba franca de s’Urss in pessu lòmpida a sos concruos suos. Sa segunda fase, comintzada su 1994 e inditada comente sa de sa “ucrainizatzione lèbia” fiat caraterizada da sa presidèntzia de Leonid Kuchma, cun custu chi mudaiat sa polìtica linguìstica sua cunforma a sa cumbenièntzia eletorale.

Cun s’eletzione de Viktor Yushchenko su 2004 (fiant sos tempos de sa gasi narada “rivolutzione in colore de arantzu”) comintzeit imbetzes una fase de “ucrainizatzione grae”: «Nois ucrainòfilos – nargeit – ammitimus chi sa limba russa pro sa sotziedade nostra est prus chi no una limba de minoria natzionale o una limba de unu paisu a làcana. De cada manera is russòfilos devent atzetare chi sa limba ucraina – a pustis de sas persecutziones de sos sèculos in antis – tenet diritu de discriminatziones positivas». Cun Yanucovich (2010-2014) inghitzeit imbetzes sa fase “de su bilinguismu codificadu”. Sa polìtica linguìstica fiat sa de su Partidu de sas regiones, cun su russu limba regionale in ue nche barigaiat su 10% de locutores.

Comente semus bidende, sa situatzione non fiat e no est fàtzile. E pro cumprèndere sos mecanismos linguìsticos non b’at bisòngiu, o mègius, non giuat a pigare sa chistione ucraina intrea a sa grussera. Podiant bajulare in sa zona orientale una polìtica linguìstica noa? Podiant atzetare in Kiev una cunditzione subordinada pro sa limba natzionale issoro? No est fàtzile nemmancu sa risposta a custas dimandas. E pro non nos faddire nemmancu bi proamus, nois sardos chi non de ischire ite tipu de polìtica diamus chèrrere una bia (ipòtesi) indipendentes, nemmancu ischimus ite tipu de polìtica linguìstica cherimus in regime de autonomia regionale.

Forsis, ponende in sa mesa unas cantas chistione ligadas a su chi cherimus pro sa Sardigna linguìstica de cras, diamus pòdere cumprèndere mègius s’allega de cue, essende·nche, si bi resessimus, dae sas apartenèntzia a unu campu o a s’àteru.

Prima parte
Segunda parte
Sa de tres partes
Sa de bator partes


Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018. Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2024-2025 LR 22/2018

Iscrie·ti a CHIDA sa lìtera de novas de Istòrias

Tenìmus sos datos tuos privados e ddos impreamos isceti pro su servìtziu de sa lìtera de novas. Castia in sa pàgina 'riservadesa' pro nde ischìre de prus.

Iscritu dae

De lèghere

Sardigna

Su tribunale eclesiàsticu interdiotzesanu de sa Sardigna at cundennadu unu predi, don Valerio Manca de sa sede de Tèmpiu-Ampurias, pro abusos sessuales commìttidos in...

Sardigna

De immoe in susu, de s’acorpamentu iscolàsticu prevìdiu dae su PNRR, si nd’ocupat su Ministèriu de s’Istrutzione. A pustis de sa mancada aprovatzione de...

Isport

A pustis de bìndighi annos de ausèntzia, su grandu tziclismu de professionista, in fines, torrat a Sardigna. Oe, in s’Assessoradu regionale de su Turismu,...

Mundu

No est unu continente, no est un’istadu, ma su pòpulu suo si devet pòdere autodeterminare