Un’istùdiu de s’Universidadi de Casteddu at postu a notu comente su trasportu pùblicu influentzat is oportunidades educativas de is istudiantes de is zonas internas. Naschet sa prataforma ITER pro mesurare s’atzessibilidade a is iscolas.
Pro mìgias de istudiantes sardos sa die cumintzat primu de arbèschere. A ora de is ses de mangianu si pesant, bie is sete pigant su postale e posca contòniant a domo a primu merie, a pustis de tres oras coladas in biàgiu. Un sacrifìtziu chi non chitat ora a su tempus lìberu ebbia, ma chi podet influire fintzas in is resultados iscolàsticos, in su sèberu de s’indiritzu de istùdiu e, in is casos prus graves, finas in sa detzisione de sighire cun is istùdios.
Est custa sa fotografia chi essit a campu dae “Geografie dell’accessibilità scolastica: nuovi indicatori basati sui dati del Trasporto Pubblico Locale“, s’istùdiu realizadu dae is ricercadores de s’Universidade de Casteddu Mariano Porcu e Cristian Usala, presentadu in su convegnu natzionale de sa Sotziedade Italiana de Istatìstica, fatu in Nàpoli in su mese de abrile passadu. Sa chirca, sa primu in Italia chi analizat in manera sistemàtica su raportu intre trasportu pùblicu e atzessibilidade iscolàstica, proponet unu modu nou de mesurare su deretu a s’istùdiu: non contende is iscolas chi sunt presentes in su territòriu ebbia, ma fintzas valutende si sunt a beru atzèssibiles pro is istudiantes.
S’anàlisi mustrat una realidade pagu connota ma meda difusa. In deghinas de comunos sardos is istudiantes podent arribare, intro de unu tempus cunsideradu atzetàbile de 90 minutos, a non prus de tres istitutos superiores. Is possibilidades sighint a calare de prus cando si bolent sighire indiritzos particulares, comente is istitutos tècnicos o professionales. In pagos faeddos, pro medas giòvanos su sèberu de s’iscola acantu andare non dipendet dae is aspiratziones, issoro ebbia, ma dae sa rete de is collegamentos disponìbiles.
Est custu su fenòmenu chi is ricercadores mutint “monocultura de s’istrutzione”. In medas territòrios est possìbile arribare isceti a unu litzeu o seberare un’indiritzu de istùdiu ebbia, mentras àteras oportunidades formativas abarrant de fatu inatzessìbiles.
«Non totus is istudiantes tenent sa possibilidade de detzìdere ite istudiare», at decraradu prof. Mariano Porcu intervistadu dae Avvenire. «S’arriscu est ca, prus de su disìgiu o aspiratzione personale, a determinare su percursu formativu de unu giòvanu siat su logu acantu istat ».
Sa Sardigna est unu laboratòriu significativu meda pro custas genias de indàgines. S’isula est caraterizada dae una presèntzia manna de comunos piticos e cun pagos collegamentos e dae una densidade abitativa bàscia, totu cunditziones no agiudant s’organizatzione de su trasportu pùblicu.
A custu s’annanghet un’àteru elementu. Sa primu indàgine de sa Cummissione ISTAT in contu de poberesa educativa inditat sa Sardigna etotu comente una de is regiones italianas cun prus problemas pro su ci pertocant is cumpetèntzias cognitivas e de is fatores de arriscu ligados a su cuntestu famìliare e territòriale.
Segundu is ricercadores, sa calidade de s’oferta iscolàstica no podet èssere valutada in cunsideru de su nùmeru de is iscolas presentes ebbia, ma depet cunsiderare fintzas s’atzessibilidade reale de is istitutos. Pro realizare s’istùdiu is istudiosos ant analizadu is datos de s’ISTAT cun is de su sistema GTFS (General Transit Feed Specification), su formadu internatzionale chi aunit totus is informatziones in contu de trasportu pùblicu locale: firmadas, lìnias, oràrios e tempos de biàgiu.
Pro mèdiu de custa elaboratzione ant simuladu is ispostamentos de ogna die de is istudiantes, averiguende si fiat possìbile arribare a s’iscola intro de is 8.30 e torrare a domo a primu de merie. Dae custa analisi nd’at essidu una rapresentatzione meda prus crara e funguda de sa realtade cunfrontada petzi cun sa distàntzia in chilòmetros.
Unu de is resultados concrètos de sa ricerca est sa realizatzione de sa prataforma ITER, un’istrumentu chi permitet de bìdere a cantas iscolas si podet lòmpere dae cada comunu e, a s’imbesse, cales territòrios podent arribare a una determinada iscola intro tempos cumpatìbiles cun is letziones. S’aplicatzione est pensada pro is tzitadinos e pro amministradores e detzisores pùblicos, oferende unu agiudu concretu a sa programatzione scolàstica e de is trasportos.
Pro Porcu e Usala s’atzessibilidade scolàstica depet diventare unu de is indicadores impreados pro mesurare sa poberesa educativa in Itàlia. Is anàlisis fatas mustrant ca su trasportu pùblicu no est solu unu servìtziu, ma un’elementu detzisivu pro garantire oportunidades ugualesa a totus.
Tando, investire in is collegamentos intre is comunos piticos e is polos iscolàsticos bolet nàrrere a allarghiare in manera cuncreta sa libertade de sèberu de is istudiantes e parare fronte a is disugualidades territòriales. Pro ite su deretu a s’istùdiu non dipendet dae sa presèntzia de un’scola isceti, ma fintzas dae sa possibilidade reale de ddoe lòmpere ogna mangianu.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
