B’at unu momentu pretzisu chi, in sos mangianos de sole chi caentant sas carreras de Orgòsolo, sa bidda sessat de èssere petzi unu presìdiu de memòria barbaritzina devenende una rugradura de miradas globales. A dae in antis de sos murales chi contant chertos, passiones sotziales e acontèssidas internatzionales, intre s’8 de trìulas e su de 27 cabudanni de s’annu coladu, s’est mòvida una curiosidade diferente dae su sòlitu. Non màchinas fotogràficas ebbia tirende immàgines, ma fintzas telefoneddos incuadrende unu QR particulare: su de s’indàgine “Su sardu a bisu de sos istràngios“, promòvida dae s’Isportellu linguìsticu subracomunale chi su 2025 fiat ativu pròpiu cun Orgòsolo comune cabu filera.
Sa punna? Mìnima ma rivolutzionària in su matessi tempus: sessare de istare pregontende a nois matessi ite nde pensamus de su sardu, de sos dialetos e de su standard e comintzare a cumprèndere comente nos bidet su mundu. Ca a s’ispissu, cando faeddemus de limba, abarramus apaulados in pregiudìtzios localìsticos, ismentighende·nos chi su sardu no est unu còdighe segretu pro pagos eletos, ma unu patrimòniu immateriale chi tenet su diritu (e su dovere) de interlocuire cun s’Europa.
Unu campione, mancari minore, de miradas europeas
S’indàgine at postu in parte 78 visitadores lòmpios a sa bidda de sos murales e de su lionzu, dae cuntestos linguìsticos diferentes: inglesos, polacos, frantzesos, tedescos e ispagnolos. Unu campione eterogèneu chi nos torrat un’immàgine nida: s’identidade sarda, filtrada dae ogros istràngios, no est unu dialetu isgrammaticadu de s’italianu, ma una realidade autònoma e dèchida. Sos datos faeddant a craru: 49 turistas de 78 pensant sena bi meledare meda chi su sardu siat una limba. Ma su datu prus interessante essit a campu rugrende sa pertzetzione de su sardu cun su background linguìsticu de sos visitadores. Sos turistas ispagnolos, pro nàrrere, sunt sos ùnicos chi ant rispostu in forma unànime (100%): pro issos su sardu est una limba. Forsis, sa bighinàntzia istruturale intre sos duos idiomas lis permitet de nde pertzepire deretu s’autonomia. A s’àtera ala b’est su grupu frantzesu. Fìgios de unu tzentralismu linguìsticu istòricu, sos frantzesos sunt sos chi prus fadigant a bìdere dialetos in sa limba issoro (su 33% narat chi non bi nd’at) e, de riflessu, ammustrant una resistèntzia prus manna postos a dae in antis de s’idea de imparare su sardu.
Sa cherta de un’istandard. Una limba pro su mundu
Una de sas chistiones prus matanosas de sa dibata interna a su sardu pertocat su sèberu intre “istandard” e “variantes locales“. Bortas medas nos perdimus in cuntierras de campanile, timende chi una limba comuna nde potzat burrara sas variedades biddaresas. Ma ite nde pessant sos istràngios? Postos a dae in antis de sa pregonta in contu de imparòngiu, sa risposta chi ant dadu paret una letzione de pragmatismu: 36 diant chèrrere imparare unu sardu comunu e 26 ambos, standard e variedades. Su messàgiu est craru, ma est beru chi fiat fàtzile a l’immaginare: chie lompet dae aterue chircat una ghenna de intrada, unu terrinu comunu. Su turista, s’istràngiu, su tzitadinu de su mundu, non si cheret pèrdere in unu labirintu si in antis non b’at una base sòlida. Sa netzessidade de una Limba sarda comuna no est unu pidinu burocràticu, ma una netzessidade comunicativa pro chie si siat tèngiat gana de si nch’acostiare a nois sena chi s’intendat unu “postu in mesu” a unu chertu de bighinos.
Una limba de iscobèrrere, non de costoire ebbia
S’entusiasmu si tocat cun manu: in un’iscala dae 1 a 5, s’interessu a iscobèrrere sa limba de su logu tocat una mèdia de 4,20 puntos. Pro inglesos e ispagnolos, sa limba est parte integrante de s’esperièntzia de viàgiu, unu tassellu essentziale de s’ànima de su logu. Mancari totu custu, essit a pìgiu una nota de realismu: si s’interessu a l’iscobèrrere” est artu meda, sa voluntade de si pònnere a istudiare su sardu falat meda in sos tedescos e in sos frantzesos chi ant rispostu. Sos polacos e sos ispagnolos, imbetzes, abarrant sos prus prontos a unu disafiu cun sa gramàtica sarda.
Serrende·la: una limba pro s’Europa
Custa chirca, fata in su coro de sa Barbàgia, nos narat chi su sardu tenet giai totu sas cartas in règula pro istare in su mundu. Sa làcana, a s’ispissu, est petzi in sa conca nostra. Si chie benit dae Berlinu o Varsàvia reconnoschet in su sardu una dignidade linguìstica prus manna de sa chi li reconnoschimus nois, custu cheret nàrrere chi est ora de mudare prospetiva. Tocat a ofèrrere a su mundu una limba chi siat in su matessi tempus arraighinada e universale. Ca su sardu, comente podimus bìdere in Orgòsolo, ue sunt belle totu cantos sardòfonos, no est unu fòssile de bacheca, ma una melodia chi sos istràngios sunt prontos a si l’iscurtare. Serrende·la: a la cherimus una limba pro s’Europa?
Sos cuestionàrios:
Do you speak English?
Parlez-vous français?
¿Habla español?
Sprichst du Deutsch?
Mówisz po Polsku?
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
