Sighi∙nos

Salude, ite ses chirchende?

Sardigna

Tziclone Harry, cantu b’at de naturale e cantu de antròpicu

Cunforma a un’istùdiu nou de su progetu ClimaMeter su cambiamentu climàticu antròpicu at dadu proenda manna a sos bentos de sa chida colada

Su tziclone Harry chi est coladu tra su 19 e su 22 de ghennàrgiu at lassadu su marcu suo dannàrgiu in Sardigna, in Sitzìlia, in Calàbria e in cussa rugrada marina galu una bia campusantu de migrantes. Harry, colende, nos at ammentadu chi su Mediterràneu no est unu mare sulenu, e chi semper prus pagu l’at a èssere. Ma cantu b’at de “naturale” in un’eventu che a custu?

Un’istùdiu de su progetu internatzionale ClimaMeter at analizadu sas acontèssidas meteorològicas suas in tempus reale, lompende a concruos làdinos: su cambiamentu climàticu antròpicu at dadu proenda manna a sos bentos de Harry, prus chi non violentos.

Narant sos chircadores – Davide Faranda de su Cnrs su primu in elencu – chi traschias cun custas caraterìsticas sunt oe finas a su 15% prus graes de sas chi amus connotu in antis. In tèrmines pràticos, sos bentos serentes a sa superfìtzie fiant prus lestros de 4-8 chilòmetros oràrios de sos anàlogos registrados tra su 50 e su 1987. Ma no est a ghetare ebbia custas tzifras in sa mesa: ca custa energia in prus si traduit in maretadas destruidoras e in una capatzidade prus manna de sas àeras trasportende umididade.

S’anàlisi evidèntziat chi Harry s’est isvilupadu in un’atmosfera finas a 5 grados prus caente cunforma a sas mèdias istòricas. Cultu calore chi sobrat est che a sa benzina: cada gradu de caentamentu permitit a s’àera de tratènnere su 7% de umididade in prus, alimentende temporadas chi, comente cun Harry, sunt resurtadas superiores de su 20% (belle 6 mm in prus su die) cunforma a sos deghènnios in antis.

S’istùdiu de ClimaMeter marcat unu càmbiu de paradigma: est modestu su ruolu de sa variabilidade naturale; su caentamentu globale cajonadu dae sas atividades umanas est su responsàbile printzipale de su potentziamentu de custos tziclones chi lis narant “Medicane” (mediterranean hurricane). Sa sìntesi est crara: si non minimamus sas emissiones e si no adatamus sas infrastruturas de sas costeras, eventos che a Harry ant a èssere sa norma.


Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018art 22Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22

Iscrie·ti a CHIDA sa lìtera de novas de Istòrias

Tenìmus sos datos tuos privados e ddos impreamos isceti pro su servìtziu de sa lìtera de novas. Castia in sa pàgina 'riservadesa' pro nde ischìre de prus.

Iscritu dae

De lèghere

Umbras de Sardigna

Custu est su primu episòdiu de sa prima istajone de su podcast “Umbras de Sardigna”. Est unu podcast prodùidu dae s’Assòtziu Culturale Arvèschida in paris...

Atualidade

Chimbe abbilastros pro como in sa gàbbia de adatamentu de su Parcu de Tepilora. Ma giai si pensat fàghere torrare su gurtùrgiu, su gurtùrgiu...

Cultura

Luego s’annùntziu de sos premiados de sas tres setziones literàrias

Cultura

Is regordos de is betzos, is fotografias e is contos de chie dd’at bìvida de persone, sunt importantes meda pro torrare a cumpònnere s’istòria...