Ddoe at unu momentu, a pustis de cada gara isportiva, chi balet belle cantu su pòdiu: s’intervista. Est inie chi s’atleta si nche tirat sa divisa de cumpetitzione e torrat persone, mama, babbu, fìgia, fìgiu, membru de una comunidade. In Südtirol, semper prus a s’ispissu, in cuddu momentu si faeddat ladinu.
Est capitende cun is atletas de is baddes dolomìticas intervistadas dae Rai Ladinia in is Olimpìades de Milano-Cortina 2026. Micròfonu in manu, emotzione manna e is paràulas chi essint sunt is de domo. Non s’italianu, non s’inglesu, ma su ladinu: sa limba de is Dolomites, minoritària in is nùmeros ma forte meda in s’identidade.
Pro calicunu est unu sèberu naturale, pro àteros est una provocatzione, comente est acontèssidu su mese coladu cun Nicol Delago, leada a faeddos malos in is retzas sotziales pro àere chistionadu in ladinu a pustis de sa vitòria in Copa de su Mundu. Ma faeddare ladinu in Rai Ladinia no est unu sèberu polìticu: est coerèntzia. Est su servìtziu pùblicu chi contat su territòriu in is limbas suas. Est un’atleta chi allegat a sa comunidade sua cun is paràulas chi at imparadu dae minore.
Sa sede Rai de Boltzanu est un’unicum in Europa: tres redatziones, tres limbas – italiana, tedesca e ladina – suta sa matessi cobertura. No est folclore, ma atuatzione cuncreta de s’Istatutu de Autonomia. Dae su 1966, cun su primu telegiornale in tedescu, finas a sa nàschida de sa tv ladina, su servìtziu pùblicu at assùmidu fintzas una missione culturale: informare e, in su matessi tempus, tènnere bia una limba.
Rai Ladinia produet notitziàrios fitianos, rubricas isportivas, aprofundimentos culturales, ispetàculos de tzarra. Non petzi càbidos a dimanda, ma unu palinsestu beru. Su ladinu no est un’agiunta, est sa limba veiculare.
E in Sardigna?
Est beru, in is Olimpìades ierriles non ddoe tenet atletas sardos. Ma sunt medas, in is annos, is atletas isulanos chi ant rapresentadu s’Itàlia in is Giogos Olìmpicos e in is àteras cumpetitziones mundiales.
E tando nos benit de fàghere una dimanda: si intervistados a pustis de una medàllia o de una finale, diant èssere dispostos – o fintzas a tretu – de faeddare in sardu dae in antis is micròfonos?
Non su sòlitu “Eja” o “Ajò”, isprepeddadu cun su risitu a fine intervista, ma una frase intrea cun unu sentidu naradu totu in sardu.
Non diat èssere unu gestu contra a calicunu, ma pro calicunu: pro is sardos, pro is pipios chi dd’allegant in domo ma timent a ddu chistionare in pùblicu, e fintzas pro is chi no ddu faeddant e ddis diat pràghere a ddu imparare.
Sa Rai, pro mèdiu de sa sede regionale Rai Sardigna, produet e trasmitet diversos programas in sardu: documentàrios, film de fintzione, càbidos educativos e trasmissiones de ispàssiu disponìbiles in RaiPlay e in su TGR regionale. Est unu traballu importante, chi in is annos at contribuidu a donare visibilidade a sa limba nostra.
Ma si diat pòdere imaginare calicuna cosa de prus istruturadu. Unu palinsestu che a su de Rai Ladinia: non petzi documentàrios e produtos a dimanda ebbia, ma fintzas notitziàrios fitianos, programas de aprofundimentu, rubricas culturales e sa cobertura de eventos isportivos mannos impreende su sardu comente a limba veiculare. Pro esempru, contare s’imbeniente Giru de Sardigna in sardu.
Non diat èssere una fortzadura. Diat èssere unu singiale.
Ca s’isport aunit is pòpulos, ma sa limba dd’arraighinat. E intèndere un’atleta faeddende sa limba sua dae in antis a milliones de ispetadores no est petzi comunicatzione, est reconnoschimentu, identidade, orgòlliu de apartenèntzia. Ma però tocat fintzas chi pro prodùere càbidos in sardu ddoe tèngiat unu pùblicu chi ddos sigat, ca in is tempos de oe ogna cosa depet torrare contos a su mercadu.
Fortzis, tando, sa bera pregonta, no est si is atletas sardos diant faeddare in sardu. Sa pregonta est: semus prontos a ddos ascurtare?
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art 22. Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
