Sighi∙nos

Salude, ite ses chirchende?

Sardigna

Casteddu arregordat a Mario Giovanni Pani cun sa prima perda de imbruncu de sa citadi

Sa perda de imbruncu dedicada a Mario Giovanni Pani

Lunis a pustis de una cerimònia in su Liceu clàssicu “Siotto Pintor”, in Casteddu ant postu sa primu perda de imbruncu de sa citadi. Dd’ant dedicada a Mario Giovanni Pani, unu piciocu de Casteddu mortu in unu campu de cuncentramentu natzifascista. Sa perda dd’ant posta pròpiu in sa die de su cumpleannu suo.

A sa cerimònia ant pigau parti su sìndigu Massimo Zedda e sa neta de Mario, Daniela Pani. Fiant presentis puru su presidi de su Liceu, Aldo Pillittu, e is responsàbilis de unos cantos assòtzius antifascistas: Alberto Bocchetta de s’Anppia, Walter Falgio de s’Issasco, Carmen Meloni de s’Aned de Milanu e Lidia Roversi de s’Anpi.

A pustis de sa cerimònia in s’iscola, ant postu sa perda in sa ruga de Sant’Avendrace dae in antis de su cìvicu nùmeru 112. In custu logu, medas annus fait, nc’est stètia sa domu de sa famìlia Pani, chi oi no nc’est prus.

Unu momentu de sa cerimònia. Dae https://issasco.org.

Mario Giovanni Pani fiat nàsciu in Casteddu su 9 de martzu de su 1923. In su gennàrgiu de su 1942 intrat a sa Marina po su servìtziu militari e in su mese de maju de su 1943 ddu mandant a La Spezia.

A pustis de s’8 de cabudanni de su 1943, sa die de s’armistitziu, a Mario tocat a si fuire po no si fai pigai de is fascistas e de is natzistas. Si cuat in is sartus in Liguria e innoi agatat unu grupu de partigianus sardus chi ddu agiudant. In mesu a issus nc’est Dino Col. Gràtzias a s’agiudu insoru, Mario arrennescit a bivi in Gènova po unu pagu de tempus, ma in su mese de trìulas de su 1944 ddu iscoberint e ddu arrestant.

Is campus de cuncentramentu. Su 17 de austu de su 1944 portant a Mario a su campu de Bolzano. Abarrat innoi finas a su 5 de cabudanni cun àterus presoneris sardus. Impari a issu nc’est Dino Col e is marineris casteddajus Pietro Zuddas e Vincenzo Barbera. Cussa die movent totus cun su “Trasporto 81”, unu trenu cun 432 presoneris polìticus italianus.

A pustis de duas dies de viàgiu in una carràtza trenu po is bèstias, arribant a su campu de cuncentramentu de Flossenbürg, in Germània. A Mario ddi bogant su nòmini su e ddu registrant cun su nùmeru su nùmeru de matricola 21735. Depit finas bìstiri su triàngulu arrùbiu.

S’istudiosu Alberto Bocchetta at fatu chircas subra de issu. Gràtzias a su libru suo “I sardi del Trasporto 81”, scideus ita est sutzèdiu a pustis. Su 30 de cabudanni de su 1944 a Mario ddu imbiant a su campu de Hersbruck. Innoi depit fai unu traballu grai meda po scavai gallerias e cuai unu impiantu de gherra. Su corpu suu non poderat e arruit. Po custu motivu, s’8 de martzu de su 1945 ddu mandant a Bergen Belsen. Custu fiat unu campu po genti malàdia meda e acanta a morri.

A Mario ddu lassant chena meixinas, a su frius, brutu e chena de papai. Morit de fàmini in pagas dies, teniat sceti 22 annus. In su matessi campu, in friàrgiu, fiant mortas fintzas Anna Frank e sa sorri Margot. Unu mesi a pustis, su 15 de abrili de su 1945, is inglesus lìberant su campu de Bergen Belsen.

Is perdas de imbruncu in tedescu si tzèrriant “Stolpersteine” e sunt un’idea de s’artista Gunter Demnig. De su 1992, s’artista ponit custus blocheddus in su pamentu de is arrugas. Asuba de su blocu ddoi at una piastra de latoni cun iscritu su nòmini, sa data de sa deportatzioni e sa morti de is vìtimas de is natzistas. Serbint po no scaresci.

In Sardigna puru teneus custas perdas. Ddas ant postas gràtzias a is chircas de is assòtzius Anppia Sardigna e Issasco subra de is 15 sardus de su trenu “Trasporto 81”. Finas a su 2024 ant postu is perdas in Sestu po Pietro Meloni, in Tàtari po Zaira Coen Righi, a Santeru po Cosimo Orrù e a Brucei po Isidoro Frigau.

In su 2025 ant postu una perda in Igrèsias po su deportau Franco Cristiani su 27 de gennàrgiu, e un’àtera in Suelli po Giovanni Pitzalis su 24 de abrili. A s’inghitzu de su 2026, precisamenti su 27 de gennàrgiu, ant arregordau a Luigi Murgia in Scalepranu. In fine, martis 10 de martzu ant postu àteras duas perdas in Tàtari po Dino Col e Giovannico Biddau. S’obietivu de is assòtzius est arregordai a totu is deportaus sardus in is biddas aundi funt nàscius.


Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018art 22Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22

Iscritu dae

Giornalista e regista de documentàrios. A pustis de s'istùdiu in Scientzias polìticas at aprufundidu sa comunicatzione digitale e vìdeu. Dae su 2006 traballat cun giornales, televisiones e agentzias. Tenet finas unu giassu: www.andreadeidda.it

De lèghere

Atualidade

Dae sa difidèntzia de su campanile a su disafiu de sos algoritmos

Cultura

Non prus pratza, iscolas o brucons de monte, in su 2026 Sa Die de sa Sardigna si tzelebrat fintzas a suta de s’abba. In...

Iscientzia&Tecnologia

Unu sistema tecnològicu nou po castiai s’ambienti e prevenni is fogus in is sartus e in is padentis. Su progetu si narat Avix e...

Sardigna

Est un’atu de acusa grae dae su Comitadu Mistu Paritèticu pro is Tzerachias Militares de sa Sardigna (Co.mi.pa.), chi torrat a pedire cun apretu...